TH-logo TH fotoTH fotoTH foto

Gyges en Kandaules

van Cees Nooteboom

Verhaal in de kunst en psychiatrie

In de Westerse cultuurgeschiedenis is het pittige verhaal van Gyges en Kandaules behoorlijk populair. Het bezorgde uiteraard een geschikt alibi aan schilders om vrouwelijk naakt op het doek te brengen. Zo o.m. bij Eglon van der Neer, Nicolaes Knüpfer, Jacob Jordaens, William Etty en Jean-Léon Gérôme. In de literatuur vinden we de ongelukkige koning terug bij o.m. Bocaccio, de la Fontaine, Fénelon, Gautier en Meilhac & Halévy. In 1901 vormde de Franse auteur André Gide de oude mythe om tot zijn toneelspel in verzen “Le Roi Candaule”, waarbij hij de oude legende uitgebreid naar zijn hand zette, en haar o.m. verbond met een element dat niet bij Herodotos maar wel bij Plato voorkomt: de ring die onzichtbaar maakt. Gide’s theaterstuk diende op zijn beurt in 1936 voor de opera “Der König Kandaules” van de Oostenrijkse componist Alexander von Zemlinsky. En als “Tsar Kandavl” werd de legende een groot Russisch ballet van Marius Petipa op muziek van Cesare Pugni.

Er zijn nogal wat bekende films met verwijzing naar het verhaal of de problematiek. Een kleine selectie: Gilda (1946, van Charles Vidor), Jules et Jim (1962, van François Truffaut), Knife in the Water (Nóż w wodzie) (1962, van Roman Polanski), Irma la Douce (1963, van Billy Wilder), Belle de Jour (1967, van Luis Buñuel), The Graduate (1967, van Mike Nichols), The Tin Drum (1979, van Volker Schlöndorff), American Gigolo (1980, van Paul Schrader), Querelle (1982, van Reiner Werner Fassbinder), 9½ Weeks (1986, van Adrian Lyne), Who Framed Roger Rabbit (1988, van Robert Zemeckis), La Reine Margot (1994, van Patrice Chéreau), The English Patient (1996, van Anthony Minghella, waarin de hoofdpersoon het verhaal van Herodotos voorleest), Eyes Wide Shut, (1999 van Stanley Kubrick), Memoirs of a Geisha (2005, van Rob Marshall). En op YouTube vind je zelfs een verfilming gemaakt met Barbiepoppen!

Ook de psychiatrie hield zich met de mythe bezig: ‘Kandaulisme’ is een term waarmee een zonder meer spannende afwijking wordt aangeduid. Hij werd voor het eerst gebruikt door Richard von Krafft-Ebbing in zijn boek: Psychopathia sexualis. Eine klinisch-forensische Studie (Stuttgart: Enke 1886). Wikipedia definieert Candaulism als een seksuele praktijk of fantasie waarbij een man zijn vrouwelijke partner of afbeeldingen van haar toont aan andere mensen met voyeuristisch genot als doel. Zulke praktijk wordt over het algemeen beschouwd als een inbreuk op het vertrouwen dat de vrouw impliciet in haar partner heeft. In de psychologie bestaat de hypothese dat de kandaulist zichzelf volledig identificeert met het lichaam van zijn partner, en zo diep in zijn geest eigenlijk zichzelf toont.

www.toneelheverlee.be - Contact - Laatst aangepast 22/1/2013 22:01